Ensaf Haider
Oleg Eliete Paraguassu
Morales
Fadimata
Sonita William Binney
Parvez Eliete Paraguassu Hooligan Sparrow

Claudia Paz y Paz – Onverschrokken crimefighter

Als eerste vrouwelijke baas van het Guatemalteekse Openbaar Ministerie maakte Claudia Paz y Paz vele vijanden. Met een ongekende daadkracht trok ze ten strijde tegen criminaliteit en schendingen van mensenrechten uit heden en verleden. Ze kon haar karwei niet afmaken, maar zette grote stappen voorwaarts. ‘We hebben het idee onderuitgehaald dat het onmogelijk is dingen te veranderen in Guatemala.’

Claudia Paz y Paz deed wat haar voorgangers niet durfden of konden. Nadat zij in december 2010 als eerste vrouw in de geschiedenis was benoemd tot fiscal general van Guatemala, de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, verzamelde ze alle functionarissen van het OM in de hal. ‘Er komen veranderingen’, zei ze. ‘Een heleboel veranderingen.’

Nadat ze intern schoon schip had gemaakt, begon ze met het vervolgen van misdaden tijdens de militaire dictaturen uit het verleden. Paz stelde ex-dictator Efraín Ríos Montt, wiens regime verantwoordelijk wordt gehouden voor zo’n 70 duizend doden en vermissingen, in staat van beschuldiging wegens genocide. In mei 2013 werd Ríos Montt veroordeeld tot tachtig jaar cel.

Paz’ dadendrang had echter een prijs. In 2014 kortte het Constitutionele Hof zonder argumenten haar termijn met een halfjaar in. Korte daarvoor had het hof het vonnis tegen Ríos Montt al nietig verklaard wegens ‘vormfouten’. Nadat Paz was afgezet, deed ze nog een poging herkozen te worden. Maar daarover besliste hetzelfde Constitutionele Hof, dus maakte ze geen kans. De volgende dag ontvluchtte ze samen met haar gezin het land.

Heeft Claudia Paz bereikt wat ze zich voornam bij haar benoeming? ‘We hebben een grote stap voorwaarts gezet met de processen tegen schenders van mensenrechten’,  zegt ze. ‘En ook met de vervolging van drugshandelaren, huurmoordenaars, afpersers. Samen met moedige rechters hebben we het idee onderuitgehaald dat het onmogelijk is in Guatemala dingen te veranderen. Het rechtssysteem is nu niet hetzelfde als vijf jaar geleden. Een ex-staatshoofd berechten voor genocide was heel onwaarschijnlijk, zo niet ondenkbaar.’

De resultaten van Claudia Paz zijn onmiskenbaar. Zij wist het aantal veroordelingen van criminelen te verdubbelen en het aantal misdrijven daalde met 9 procent. Ook liet ze tien keer zoveel gevallen van geweld tegen vrouwen vervolgen. Guatemala is berucht om wat heet de parallelle structuren: een netwerk van relaties tussen criminaliteit, politiek en leger. ‘Ik denk dat er vooruitgang is geboekt bij het bestrijden daarvan. Maar er is nog veel werk te doen. Zoveel jaren straffeloosheid verander je niet van de ene dag op de andere.’

Na haar afzetting vertrok Claudia Paz uit Guatemala. ‘We dachten dat het verstandig was een tijdje weg te gaan’, zegt ze onderkoeld. Was Guatemala te gevaarlijk? ‘Het was beter even naar het buitenland te gaan, maar ik blijf werken voor de mensenrechten.’ Hoe lang het duurt voor ze weer veilig naar huis kan, weet ze niet. Maar terug gaat ze zeker: ‘Ja, natuurlijk. Voorlopig zit ik maar een jaar in Washington.’

Door Cees Zoon

Matter of Act
sidebar image

Zoeken in Films

ZOEKEN ALGEMEEN

Nieuwsbrief Festivalkrant
Volg ons op Twitter Volg ons op Facebook Volg ons op Youtube