Ensaf Haider
Oleg Eliete Paraguassu
Morales
Fadimata
Sonita William Binney
Parvez Eliete Paraguassu Hooligan Sparrow

Fadimata Walet Oumar – Niets zonder muziek

Toen moslimextremisten het noorden van Mali overnamen, werd muziek verboden. Vier jaar lang zwegen in Timboektoe de instrumenten, terwijl muzikanten werden vervolgd voor het uitoefenen van hun vak. Zangeres Fadimata Walet Oumar vluchtte naar het buitenland. Zelfs in ballingschap in Burkina Faso bleef de bandleider van Tartit de Toeareg-vrouwen en -kinderen in de vluchtelingenkampen ondersteunen met muziek en onderwijs. ‘Muziek is voor ons therapie.’

De eerste keer dat ze noodgedwongen in ballingschap ging en Mali, haar geboorteland, verliet, ontdekte ze al de troost die de muziek van je eigen culturele traditie kan geven. In 1992 vluchtte muzikant en zangeres Fadimata Walet Oumar het geweld tussen de Toeareg-rebellen en het Malinese leger. In ballingschap vormden Oumar en andere vluchtelingen uit de regio rondom Timboektoe de band Tartit, die traditionele Toeareg-muziek ten gehore bracht. ‘We wilden onze cultuur redden die op het punt stond te verdwijnen’, zegt ze.

Oumar moest nogmaals de wijk nemen uit Mali begin 2012, toen Toeareg-rebellen weer de wapens hadden opgenomen om te vechten voor een onafhankelijke staat voor de Toeareg-bevolking. De opstand werd echter beetje bij beetje gekaapt door islamistische groepen. Onder de sharia die zij introduceerden, werd muziek haram verklaard en werden muzikanten en zangers vervolgd. Het noorden van Mali, een land waar muziek een onmisbaar onderdeel is van het dagelijks leven, werd stil.

Oumar en haar familie vonden een heenkomen in buurland Burkina Faso. Hoewel ze niet in het vluchtelingenkamp woonde, kwam Oumar elke dag naar het kamp in Ouagadougou om de vrouwen daar te ontmoeten en hun problemen te bespreken. Ze had ervaren hoe vrouwen de kern van het gezin zijn, in tijden van oorlog nog meer dan in vredestijd: zij zijn degenen die zorgen voor de kinderen. ‘De vrouw is de middelste paal van de tent. Als zij valt, stort de hele tent in’, zegt ze, een Toeareg-spreekwoord aanhalend.

Oumar en haar familie brachten drie jaar door in ballingschap voordat ze het gevoel hadden dat het veilig genoeg was om terug te keren naar Mali, toen regeringstroepen de islamisten uit de steden hadden weten te verdrijven met de hulp van buitenlandse strijdkrachten. De eerste keer dat ze terugging was dat om op te treden op het eerste openbare concert in Timboektoe sinds de islamisten  de stad drie jaar eerder hadden overgenomen en alle muziek hadden verboden. Om de muziek in Mali het zwijgen op te leggen, zegt ze, zullen ze toch eerst de muzikanten moeten doden: ‘Zolang ik leef, zal ik muziek maken.’

Zelfs nu zijn Oumar en haar familie nog niet teruggekeerd naar Timboektoe. Ze wonen in de hoofdstad Bamako, omdat het thuis nog steeds te onveilig is. Maar Oumar heeft nooit de hoop verloren op een vredig en verenigd Mali. Ze gelooft dat muziek een rol kan spelen in dat proces.

‘Muziek maakte dit werk voor mijn volk mogelijk,’ zegt Oumar, ‘Zonder muziek, is er niets.”

Door Femke van Zeijl

Matter of Act
sidebar image

Zoeken in Films

ZOEKEN ALGEMEEN

Nieuwsbrief Festivalkrant
Volg ons op Twitter Volg ons op Facebook Volg ons op Youtube