sidebar image

Hoe een non meevecht in de Mexicaanse drugsoorlog

Door Catrien Spijkerman

De non Consuelo Morales helpt familieleden van mensen die in de Mexicaanse drugsoorlog zijn 'verdwenen'. Ze is één van de personages uit het 'koninkrijk der schaduwen', waarin alle mensen rondwaren die door de drugsoorlog zijn beschadigd. Filmmaker Bernardo Ruiz maakte er een documentaire over.

27 duizend mensen - dat is meer dan de totale bevolking van een stadje als Delfzijl - 'verdwenen' sinds 2007 in Mexico. Althans, dat is het geregistreerde aantal. Volgens journalisten en activisten zijn het er veel en veel meer. Deze mensen gingen naar een feestje, boodschappen doen, of naar hun werk, en kwamen nooit meer terug. Soms worden er een paar gevonden: als er weer een massagraf wordt ontdekt, bijvoorbeeld.

De doden en vermisten zijn allemaal terug te leiden tot de war on drugs, waarin Mexicaanse en Amerikaanse overheden strijden tegen drugshandel, en Mexicaanse drugskartels elkaar onderling bevechten. Bekend zijn de beelden van bungelende lijken aan een brug, en de spannende intriges in series als Narcos. "Maar er is zoveel méér te vertellen dan die oppervlakkige berichtgeving of sensationele verhalen", vindt de Mexicaans-Amerikaanse filmmaker Bernardo Ruiz. Ruiz wil de 'menselijke kant' van de drugsoorlog laten zien. "Iedereen die met dit conflict in aanraking komt, raakt erdoor beschadigd - slachtoffers en hun familie, maar ook politiemannen en mensen van de veiligheidsdienst. Zij komen allemaal terecht in een soort parallelle wereld van pijn en lijden: het koninkrijk der schaduwen."

Politie werkt samen met drugskartels
Eén van de mensen die tussen die schaduwen rondloopt, is zuster Consuelo Morales. Net als Ruiz is ze afgereisd naar Den Haag, voor de vertoning van Ruiz' film Kingdom of Shadows. Ze draagt een Mexicaans tuniek met kleurrijke patronen, en begint bij begroeting als vanzelfsprekend de koude handen van de verslaggever met haar eigen handen te warmen. Ook in Ruiz' film zien we haar vele handen vasthouden: ze staat de wanhopige familieleden van vermisten bij. Een 'slagveld chirurg', noemt Ruiz haar liefkozend. "Ze probeert onder moeilijke omstandigheden iets wat kapot is, weer heel te maken."

Zuster Consuelo zette in de noordoostelijke industriestad Monterrey in 1992 de eerste en enige NGO op die er in de hele Mexicaanse deelstaat Nuevo León (bijna 5 miljoen inwoners) te bespeuren viel. Met drugsgeweld had haar organisatie toen nog weinig te maken: ze kwam vooral op voor jongeren die door corrupte politieagenten onterecht werden bestolen en gearresteerd. In 2010 kreeg ze steeds vaker verhalen van mensen die door de politie waren gemarteld. "We legden toen alleen de link nog niet: de politie gebruikte precies dezelfde methoden als de drugskartels", vertelt zuster Consuelo. Ook meldden zich steeds vaker familieleden die radeloos naar een vermiste geliefde zochten. "Langzaam groeide het besef dat de politie met de kartels samenwerkte. Vaak werden mensen eerst gearresteerd, en vervolgens aan drugsbendes uitgeleverd."

Samenwerken met je vijand
Bij zuster Consuelo, haar naam betekent letterlijk 'troost', kunnen de familieleden hun verhaal kwijt. Ze leert hen dat ze zich niet schuldig hoeven voelen, en ze probeert de buitenwereld ervan te doordringen dat die vermiste mensen lang niet allemaal criminelen zijn.

In Kingdom of Shadows zien we haar naast een huilende moeder aan tafel zitten bij de officier van justitie. "We zijn u dankbaar voor uw speurwerk, maar het is ook gewoon uw baan, natuurlijk", horen we haar zeggen. "In het begin hadden de familieleden totaal geen vertrouwen in de autoriteiten", vertelt ze. "Eerlijk gezegd: ik ook niet. Maar ja, we hadden ze wel nodig. Ik ben een non, geen onderzoeker." In eerste instantie verliep de samenwerking dan ook zeer stroef. De officieren waren bang dat de organisatie van zuster Consuelo erop uit was hen zwart te maken, op hun beurt dachten zuster Consuelo en haar team dat alle officieren corrupt waren. Langzaam groeide toch het vertrouwen. De procureur-generaal hield zijn woord: voortaan mochten familieleden hun eigen dossiers inzien, en werden ze zowaar op de hoogte gehouden van de vorderingen. Officieren die zuster Consuelo niet helemaal vertrouwde, haalde hij van de zaak. Uiteindelijk waren het niet meer de secretaresses, maar de officieren zelf tegen wie de familieleden hun verhaal mochten doen. "Een groot verschil. De relatie is menselijk geworden", zegt zuster Consuelo.

In andere delen van de wereld zou het heel normaal zijn: lokale overheidsorganen die hun werk naar behoren doen, benadrukt Ruiz. "Maar in Nuevo León is het een revolutionaire vorm van actievoeren. Wat zuster Consuelo voor elkaar krijgt, is radicaal."

Smokkelaar en undercoveragent
De non die met zachte hand kleine revoluties teweeg brengt, is niet het enige onverwachte personage in Ruiz' film. De documentaire volgt ook Don Henry Ford, een voormalig marihuanasmokkelaar die zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten, en Oscar Hagelsieb, een undercoveragent die voor de Amerikaanse Veiligheidsdienst werkt. Zonder te oordelen toont Ruiz ook hun kijk op de zaak. De weelderig betatoeëerde Hagelsieb begon zijn carrière als grensbewaker, terwijl hij nota bene de zoon is van Mexicaanse illegalen. De Texaanse ex-smokkelaar vertelt naast wilde verhalen ook over de bittere armoede op het platteland.

Ruiz wil zo laten zien hoe ingewikkeld de Mexicaans-Amerikaanse war on drugs eigenlijk is. "Hopelijk leidt dat tot een intelligent debat." Het beste voorbeeld kreeg 'ie in El Paso, een Texaanse stad op de grens met Mexico. "Tijdens een filmvertoning was de ene helft van de zaal gevuld met agenten van de Veiligheidsdienst, de andere helft bestond uit grensactivisten. De discussie na afloop was heftig, maar ze spraken tenminste met elkaar." Hij denkt even na. "Een beetje zoals zuster Consuelo en de officieren - zoiets hoop ik met mijn film te bereiken."

Kingdom of Shadows is vanmiddag om 15.30 uur te zien in Theater aan het Spui Kleine Zaal.

 

Zoeken in Films

ZOEKEN ALGEMEEN

Nieuwsbrief Festivalkrant
Volg ons op Twitter Volg ons op Facebook Volg ons op Youtube