sidebar image

'In Europa had ik een comfortabel leven kunnen leiden maar ik wilde terug'

De Nederlandse documentaire-zussen Femke en Ilse van Velzen volgden vier jaar lang advocaat Anuol Deng die na traumatische jeugdervaringen in Zuid-Soedan voor het eerst terugkeert naar zijn geboorteland voor de wederopbouw.

door Adinda Akkermans

“Mensenjagers waren het, met geweren en granaten in de hand op zoek naar hun prooi. Ik hoorde overal schoten. Mijn moeder greep me mee naar de bosjes. Links en rechts zag ik mensen neervallen. Huizen stonden in brand, gieren storten zich op de dode lichamen.”  Als Anuol Deng (30) dit verhaal uit zijn jeugd vertelt, zie je in de ogen van de getalenteerde advocaat weer even het zevenjarige kind tijdens de burgeroorlog in Soedan. “Het gevoel van onrecht dat ik op dat moment ervoer zou de rest van mijn leven bepalen.”

Litteken
We zitten in een café op het Movies that Matter Festivalwaar de documentaire A Haunting History zondag in première ging. Naast protagonist Deng zit regisseur Femke van Velzen die hem samen met haar zus Ilse de afgelopen vier jaar volgde vanaf het moment dat hij voor het eerst terugkeerde naar Zuid-Soedan. Op zijn voorhoofd prijkt een groot litteken. Onmiddellijk leg ik een verband met de granaten en geweren uit zijn verhaal, maar als ik er voorzichtig naar vraag schieten ze allebei in de lach. Deng: “Meer mensen denken dat het door de oorlog komt, maar nee, als kind heb ik Malaria gehad en volgens goed Soedanees gebruik werd er daarom een snee gemaakt in mijn voorhoofd om de ziekte uit het lichaam te verjagen.

Judge Judy
De littekens van de oorlog zitten van binnen. Inmiddels gevlucht naar Kenia wilde hij als jongen van twaalf arts worden. Maar tijdens een eerste ‘snuffelstage’ op een operatiekamer kon hij de geur en de kleur van bloed niet aan en stormde het ziekenhuis uit. “Het bloed bracht teveel slechte herinneringen boven.” Een geschiedenisleraar spoorde hem aan rechten te gaan studeren en toen hij op televisie het programma Judge Judy (een soort Rijdende Rechter) zag wist hij het zeker: in zijn Soedan ontbrak het aan goede rechtspraak en door advocaat te worden kon hij werkelijk wat betekenen voor zijn land.  Voor zijn studie ging hij naar Engeland waar hij dag en nacht studeerde. “Als mijn huisgenoten om drie uur ’s nachts dronken thuiskwamen van het uitgaan dan was ik net opgestaan om weer achter mijn boeken te kruipen.”

Gestolen stier
Een jaar na de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan in 2011 besluit hij terug te keren naar zijn familie, klaar om als advocaat de jonge natie te helpen. Maar dat pakt anders uit dan hij hoopt. In de documentaire zie je hem strak in het pak een bezoek brengen aan een arm dorpje waar dorpelingen onder een boom een rechtszitting houden over een gestolen stier. Na afloop vertelt Deng dat het er in het Westen heel anders aan toe gaat en hij stelt voor te helpen bij de bouw van een echte rechtbank. Er wordt schamper gelachen en een man zonder voortanden maakt een wegwerpgebaar: “Alles is corrupt hier, het wordt nooit wat met dit land.” 

Jaloerse minister van Justitie
Maar wat Anuol Deng echt pijn doet is dat de minister van Justitie hem geen toestemming geeft zijn beroep uit te oefenen in Zuid-Soedan. De minister gelooft niet dat hij op deze jonge leeftijd al zo hoog gekwalificeerd kan zijn als advocaat. Femke van Velzen: “Vertel wáárom hij je niet wilde geloven”. Anuol Deng: “Hij had destijds toelating gedaan tot dezelfde opleiding maar werd afgewezen, ik vrees dat het jaloezie was.” Die tegenstand maakt hem woedend: “Ik kwam om te helpen. Als ik in Europa carrière had gemaakt was mijn leven veel comfortabeler geweest.” Hij had zelfs al een baan aangeboden gekregen bij de Verenigde Naties, maar sloeg die af omdat hij terug wilde naar Soedan om daar zijn opgedane kennis te delen. “In Zuid-Soedan vonden ze dat ik een Amerikaanse mentaliteit had gekregen, maar ik voel me honderd procent Soedanees!” Hoewel hij even overweegt op te geven, besluit hij uiteindelijk toch te blijven.

Gebrek aan goede rechtspraak
In 2013, niet lang na de viering van de tweede Onafhankelijkheidsdag, gaat het opnieuw mis in Zuid-Soedan. Militanten van de stammen Dinka en Nuer maken zich op grote schaal schuldig aan moordpartijen. Anuol Deng belandt samen met zijn familie in een vluchtelingenkamp in Kenia.  “Dat dit zo snel na de onafhankelijkheid kon gebeuren wijd ik aan het gebrek aan goede rechtspraak”, analyseert hij.  Inmiddels woont hij weer in Zuid-Soedan en werkt daar als advocaat.  Hij maakt zich er bovendien sterk voor een  juridische infrastructuur: “Er zou een tribunaal moeten komen voor de oorlogsmisdaden maar daarvoor hebben we de capaciteit nog niet.”

Verlangens en verantwoordelijkheid
Er is geen gedegen juristenopleiding in Zuid-Soedan en als er buitenlandse juristen zouden komen wordt dat volgens hem gezien als kolonisatie. “Het zou goed zijn als meer Zuid-Soedanezen met een buitenlandse opleiding terugkeren om hier te helpen, samen lukt het misschien wel,” Ja, heel soms voelt hij nog wel eens het verlangen opkomen terug te gaan naar het gemakkelijke Europa, maar zulke emoties onderdrukt hij meteen.  “Ik voel me verantwoordelijk voor mijn land, voor de mensen die niet dezelfde kansen hebben gekregen als ik.”

De documentaire A Haunting History is vanavond nog te zien:
donderdag 24 maart 2016 - 20:00  Theater aan het Spui Grote Zaal (CJ Night)

 

Zoeken in Films

ZOEKEN ALGEMEEN

Nieuwsbrief Festivalkrant
Volg ons op Twitter Volg ons op Facebook Volg ons op Youtube