Jaha Dukureh

Vechtster tegen vrouwenbesnijdenis

Jaha Dukureh heeft veel overwonnen. Ze werd als zeer jonge baby verminkt en als 15-jarige zat ze gevangen in een gedwongen huwelijk in een vreemd land. Maar als twintiger schopte ze het tot de Time 100-lijst van meest invloedrijke mensen ter wereld, vanwege haar campagne om een einde te maken aan vrouwelijke genitale verminking. ‘Ik moest mensen de waarheid zeggen.’

Toen ze nog maar één week oud was, onderging Jaha Dukureh wat bijna alle meisjes in Gambia ondergaan: vrouwelijke genitale verminking (female genital mutilation, FGM). Een traditionele ‘snijder’ verwijderde haar clitoris en schaamlippen, en naaide vervolgens de opening dicht. Toen de man met wie ze gedwongen was te trouwen probeerde seks met haar te hebben, had ze vreselijk veel pijn. ‘Dat was het moment waarop ik me realiseerde wat FGM is,’ zegt ze in de inspirerende documentaire Jaha’s Promise, te zien op het Movies that Matter Festival waar Dukureh als speciale gast aanwezig is. ‘Dat is moment waarop mijn verschrikking begon.’

Opstaan en meer doen
Toen ze 8 was werd Dukurehs huwelijk bekokstoofd met een man in New York, en toen ze 15 was werd ze naar de Verenigde Staten gebracht om aan haar huwelijkse verplichtingen te voldoen. Nadat ze moedig was weggelopen uit haar huwelijk, ‘keek iedereen me aan alsof ik de familie schande had bezorgd’, zegt ze. Op 17-jarige leeftijd verhuisde ze naar Atlanta, waar ze hertrouwde. Hoewel dit huwelijk ook gearrangeerd was, ‘is het een gelukkig huwelijk’, zegt Dukureh. In Atlanta ging ze studeren, vond ze een baan en werd ze moeder van drie kinderen.

Toen in 2010 haar dochter Khadija werd geboren, zwoer Dukureh dat die nooit zou worden onderworpen aan FGM. Maar dat was niet alles. ‘Het was voor mij niet genoeg om alleen maar te zeggen dat mijn eigen dochter dit niet hoeft te ondergaan,’ zegt ze. ‘Ik besefte dat ik kan opstaan en meer doen voor andere kinderen. En dat heb ik gedaan.’

Terug naar Gambia
In Atlanta richtte Dukureh Safe Hands for Girls op, een organisatie die zich inspant om FGM uit te bannen. Maar om het probleem echt aan te pakken, en tegelijkertijd in het reine te komen met haar veelbewogen verleden, moest ze terug naar Gambia. Daar confronteerde ze religieuze leiders en haar eigen familie, en vergrootte ze het bewustzijn onder plattelandsgemeenschappen over FGM. ‘Ik moest mensen de waarheid zeggen: het is geen religieuze verplichting. Het komt gewoon voort uit een egoïstische behoefte om vrouwen onder de duim te houden.’

Haar campagne bracht in 2015 de Gambiaanse president ertoe FGM strafbaar te stellen, maar Dukureh blijft werken om het verbod daadwerkelijk geïmplementeerd te krijgen. Ze heeft daarbij iets ongeduldigs over zich: ‘Ik wil dit niet de rest van mijn leven doen,’ zegt ze. ‘Ik wil dat we FGM letterlijk beëindigen, zodat ik andere dingen kan gaan doen. Ik weet dat het mogelijk is.’