Jane Mukunilwa en Christine Schuler Deschryver

Overlevenden worden leiders

Jane Mukunilwa en Christine Schuler Deschryver zijn twee van de drijvende krachten achter City of Joy in Bukavu (Democratische Republiek Congo, DRC). In dit centrum voor herstel en genezing worden vrouwen en meisjes die seksueel geweld tijdens het conflict in de DRC hebben overleefd, klaargestoomd om gemeenschapsleiders te worden. Mukunilwa en Schuler Deschryver zijn speciale gasten op het Movies that Matter Festival 2018.

Christine Schuler Deschryver, directeur van het City of Joy-centrum, herinnert zich nog precies de dag waarop ze ‘een radicale vechter’ werd: ‘In 2000 zat ik in mijn kantoor toen een vrouw binnen kwam rennen met een baby, achttien maanden oud [...] Die baby was verkracht. Ze stierf in mijn auto op weg naar het ziekenhuis. Ik rende de kathedraal in met de dode baby in mijn armen, schreeuwend tegen God.’

Geen bedelaars
Naar schatting ruim een half miljoen vrouwen en meisjes zijn verkracht tijdens het voortdurende conflict in de DRC, waarin verkrachting wordt gebruikt als oorlogswapen door zowel overheidstroepen als gewapende milities. De slachtoffers worden vaak verlaten door hun echtgenoten en verstoten door hun gemeenschappen.

Dit bracht de Congolese mensenrechtenactivist Christine Schuler Deschryver ertoe om het City of Joy-centrum op te richten in 2011, samen met de gynaecoloog Denis Mukwege – een toonaangevende expert in de behandeling van mishandelde vrouwen – en toneelschrijfster en activist Eve Ensler (De Vagina Monologen). ‘De Congolese vrouwen willen niet hun hele leven bedelaars blijven,’ zegt Schuler Deschryver over de reden om City of Joy op te richten. ‘Ze willen empowered zijn en hun lot in eigen hand nemen.’

Van pijn naar kracht
In City of Joy leren vrouwen die vaak zeer getraumatiseerd zijn zichzelf te verdedigen, hun verhaal te vertellen, en uiteindelijk zichzelf te accepteren en lief te hebben. Na een programma van zes maanden ‘studeren ze af’ met de benodigde vaardigheden om weer mee te doen binnen hun gemeenschappen, maar ditmaal als leiders. Jane Mukunilwa zat in de allereerste City of Joy-klas en behoort nu tot de programmamedewerkers van het centrum. ‘Het is een plek waar vreugde, zelfvertrouwen, liefde en hoop worden teruggevonden na een periode van trauma, isolatie, wanhoop en onzekerheid,’ zegt ze.

Zoals ze vertelt in de inspirerende documentaire City of Joy, was Mukunilwa slachtoffer van een groepsverkrachting en was ze vervolgens wekenlang vastgebonden aan een boom. Ze werd zwanger en moest bevallen terwijl ze een tweede keer was ontvoerd. Haar baby stierf. Ze gebruikt haar verhaal nu om vrouwen te leren hun ervaringen te gebruiken als ‘een gereedschap voor revolutie’: ‘Ik ben een model voor vrouwen die hun pijn omzetten in kracht, en die zich inzetten om andere vrouwen te leren over hun rechten en plichten, en om die op te eisen.’ En dat is precies wat Christine Schuler Deschryver al die tijd al voor ogen had: ‘Wanneer je begint te geloven in mensen, en ze waardering geeft, geven ze het beste wat ze in zich hebben terug.’